नवी दिल्ली, ता. 23 : अटलांटिकमधील चक्रीवादळाचा हंगाम एका अभूतपूर्व टप्प्यावर पोहोचला आहे. २१ सप्टेंबरपर्यंत एकही चक्रीवादळ निर्माण झालेले नाही. हंगामातील इतक्या उशिरापर्यंत हा भाग चक्रीवादळमुक्त राहण्याची घटना एका शतकाहून अधिक काळानंतर घडली आहे. यापूर्वी १९१४ मध्ये अटलांटिकमध्ये २१ सप्टेंबरपर्यंत कोणतेही चक्रीवादळ निर्माण झाले नव्हते. सध्याची ही स्थिती विशेष उल्लेखनीय आहे कारण अटलांटिकमधील चक्रीवादळाचा हंगाम साधारणपणे १० सप्टेंबरच्या सुमारास आपल्या सर्वोच्च तीव्रतेवर असतो. या काळात समुद्राचे तापमान आणि वातावरणीय परिस्थिती वादळ निर्मितीसाठी सर्वाधिक अनुकूल असते. Atlantic Ocean hurricane-free due to El Nino
या असामान्य शांततेचे मुख्य कारण पॅसिफिक महासागरातील ‘एल निनो’ (El Nino) या तीव्र घटनेशी जोडले जात आहे. ‘एल निनो’मुळे उष्णकटिबंधीय क्षेत्रातील वातावरणीय अभिसरणाच्या (atmospheric circulation) पद्धतींमध्ये बदल होतात आणि अटलांटिकवर ‘व्हर्टिकल विंड शिअर’ (vertical wind shear) वाढते. याचा अर्थ असा की, वातावरणाच्या विविध स्तरांवर वारे वेगवेगळ्या वेगाने आणि दिशांनी वाहतात, ज्यामुळे उष्णकटिबंधीय प्रणालींचे चक्रीवादळात रूपांतर होण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सुसंघटित वादळांच्या निर्मितीत अडथळा निर्माण होतो. Atlantic Ocean hurricane-free due to El Nino
NOAA च्या ऑगस्ट महिन्याच्या अंदाजानुसार, २०२६ चा अटलांटिक चक्रीवादळ हंगाम सामान्यपेक्षा कमी राहील असा अंदाज वर्तवण्यात आला होता, कारण एल निनो ऐन हंगामातही सुरू राहण्याची आणि उष्णकटिबंधीय वादळांच्या विकासाला दडपण्याची शक्यता होती. अटलांटिक पूर्णपणे वादळमुक्त राहिलेला नाही. या हंगामात आतापर्यंत आर्थर, बर्था, क्रिस्टोबल, डॉली, एडवर्ड आणि फे अशी सहा नावे दिलेली वादळे तयार झाली आहेत, परंतु त्यापैकी एकानेही चक्रीवादळाची तीव्रता गाठलेली नाही. २१ सप्टेंबरपर्यंतच्या NOAA च्या ताज्या अहवालानुसार, शून्य चक्रीवादळे आणि शून्य मोठी चक्रीवादळे आहेत, आणि चक्रीवादळांची एकूण ऊर्जा १९९१-२०२० च्या सरासरीपेक्षा सुमारे ९३% कमी आहे. ‘फे’ या उष्णकटिबंधीय वादळाने हा विक्रम मोडण्याची थोडक्यात शक्यता निर्माण केली होती. या वादळाने ताशी सुमारे ७० मैल वेगाचे कमाल स्थिर वारे गाठले, जे चक्रीवादळ बनण्यासाठी आवश्यक असलेल्या ताशी ७४ मैलांच्या मर्यादेपेक्षा थोडे कमी होते. परंतु वाऱ्याचा वेग आणि कोरडी हवा यांसारख्या प्रतिकूल परिस्थितीचा सामना करावा लागल्याने ‘फे’ नंतर कमकुवत झाले. या विक्रमाचा अर्थ असा नाही की अटलांटिक उर्वरित हंगामात शांत राहील. चक्रीवादळाचा अधिकृत हंगाम ३० नोव्हेंबरपर्यंत सुरू राहतो आणि त्यानंतरही अनुकूल परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.तरीही, अटलांटिकमधील हवामानाच्या दृष्टीने २०२६ हे वर्ष आधीच असाधारण ठरले आहे; यावरून हे दिसून येते की, पॅसिफिक महासागरात हजारो किलोमीटर दूर असलेला एखादा हवामान-पॅटर्न अटलांटिक महासागरातील चक्रीवादळांच्या निर्मितीवर किती मोठ्या प्रमाणावर प्रभाव टाकू शकतो. Atlantic Ocean hurricane-free due to El Nino
